De NOS verprutst weer eens een item over wetenschap

“Is deze Nederlander de nieuwe Einstein?”

De ankeiler aan het begin van het achtuurjournaal van dinsdag 8 november 2016 is veelbelovend. Het NOS Journaal besteedt aandacht aan de baanbrekende zwaartekrachttheorie van Erik Verlinde. De Amsterdamse hoogleraar theoretische natuurkunde publiceerde maandagnacht een potentiële opvolger van de relativiteitstheorie van Einstein uit 1915.

Reden voor NOS-verslaggever Peer Ulijn, die doorgaans de lichte, lollige items doet, om bij Verlinde langs te gaan. Met het volgende tenenkrommende gesprek tot gevolg:

Peer Ulijn: “Ja, dan denk je dat je ongeveer weet hoe het universum in elkaar zit. Er is zwaartekracht, verklaard door Newton. Toen kwam de relativiteitstheorie door Einstein. Je weet wel: E=mc². En dan komt Erik Verlinde. Hij komt met een totaal nieuwe theorie. Een theorie die eigenlijk voor veel mensen niet helemaal te begrijpen is. Maar hij werkt hier, dus we gaan het hem gewoon vragen.”

“Meneer Verlinde, kunt u nu eens uitleggen waar het om gaat?”

Erik Verlinde: “Nou, ik zal het proberen. Het gaat over de zwaartekracht natuurlijk. Daar hebben we een paar dingen die we gewoon nog niet goed begrijpen. We kijken dan bijvoorbeeld naar sterrenstelsels, en daar zitten de meeste sterren ergens in het midden. Maar er zijn ook sterren die aan de buitenkant aan het draaien zijn om het midden heen. En daar kun je naar kijken van, hoe snel draaien die sterren daaromheen. Want de zwaartekracht moet dat bij elkaar houden. En dan blijkt dat als we kijken naar alle materie die hier zit, die we kunnen zien, dat dat niet voldoende is. Er lijkt meer zwaartekracht te zitten dan Newton of Einstein zouden hebben verteld.”

PU: “Nou zoeken op dit moment de meeste wetenschappers naar een heel klein deeltje wat dat ook zou kunnen verklaren.”

EV: “Ja, dat klopt. Die stellen voor dat er eigenlijk in zo’n sterrenstelsel een soort wolk van deeltjes omheen zit die we nog niet gezien hebben. En daar wordt naar gezocht in allerlei experimenten.”

PU: “Maar u denkt dat ze voor niks aan het zoeken zijn.”

EV: “Nee, die zullen dat als mijn theorie juist is niet vinden. Daar ben ik dus ook van overtuigd.”

PU: “Zo zit het dus. Nou ja, zo zit het dus. Het is natuurlijk verschrikkelijk ingewikkeld. De meesten van ons zullen het nooit helemaal begrijpen. Wat wel belangrijk is, is dat dit iets totaal nieuws is. En als dit klopt, dan verandert dat ons beeld van het universum.”

Ja, het is zo ingewikkeld dat we überhaupt geen poging doen om het goed uit te leggen. Vanzelfsprekend maakte het NOS-item de tongen los op Twitter.

Het is niet voor het eerst dat het NOS Journaal er niet in slaagt om wetenschapsnieuws helder uit te leggen. In februari maakte de NOS een potje van het journaalitem over de ontdekking van zwaartekrachtsgolven, zoals Maarten Keulemans destijds opmerkte.

Kern van zijn kritiek: de inhoudelijke uitleg over de ontdekking ontbreekt, wel wordt er ingegaan op de randzaken – dat wetenschappers blij zijn en dat het dagelijks leven er niet meteen door verandert.

Opmerkelijk is dat het Jeugdjournaal en de NOS-website er wel in slaagden zwaartekrachtsgolven helder uit te leggen, net als RTL Nieuws.

Ook nu zijn de berichten op NOS.nl en NOS op 3 een stuk vollediger dan het item in het achtuurjournaal. Misschien dat het toch eens tijd wordt dat de NOS wetenschapsredacteuren in dienst neemt, zodat die een hoogleraar als Erik Verlinde kunnen bevragen.