De NOS verprutst weer eens een item over wetenschap

nos-erik-verlinde

“Is deze Nederlander de nieuwe Einstein?”

De ankeiler aan het begin van het achtuurjournaal van dinsdag 8 november 2016 is veelbelovend. Het NOS Journaal besteedt aandacht aan de baanbrekende zwaartekrachttheorie van Erik Verlinde. De Amsterdamse hoogleraar theoretische natuurkunde publiceerde maandagnacht een potentiële opvolger van de relativiteitstheorie van Einstein uit 1915.

Reden voor NOS-verslaggever Peer Ulijn, die doorgaans de lichte, lollige items doet, om bij Verlinde langs te gaan. Met het volgende tenenkrommende gesprek tot gevolg:

Peer Ulijn: “Ja, dan denk je dat je ongeveer weet hoe het universum in elkaar zit. Er is zwaartekracht, verklaard door Newton. Toen kwam de relativiteitstheorie door Einstein. Je weet wel: E=mc². En dan komt Erik Verlinde. Hij komt met een totaal nieuwe theorie. Een theorie die eigenlijk voor veel mensen niet helemaal te begrijpen is. Maar hij werkt hier, dus we gaan het hem gewoon vragen.”

“Meneer Verlinde, kunt u nu eens uitleggen waar het om gaat?”

Erik Verlinde: “Nou, ik zal het proberen. Het gaat over de zwaartekracht natuurlijk. Daar hebben we een paar dingen die we gewoon nog niet goed begrijpen. We kijken dan bijvoorbeeld naar sterrenstelsels, en daar zitten de meeste sterren ergens in het midden. Maar er zijn ook sterren die aan de buitenkant aan het draaien zijn om het midden heen. En daar kun je naar kijken van, hoe snel draaien die sterren daaromheen. Want de zwaartekracht moet dat bij elkaar houden. En dan blijkt dat als we kijken naar alle materie die hier zit, die we kunnen zien, dat dat niet voldoende is. Er lijkt meer zwaartekracht te zitten dan Newton of Einstein zouden hebben verteld.”

PU: “Nou zoeken op dit moment de meeste wetenschappers naar een heel klein deeltje wat dat ook zou kunnen verklaren.”

EV: “Ja, dat klopt. Die stellen voor dat er eigenlijk in zo’n sterrenstelsel een soort wolk van deeltjes omheen zit die we nog niet gezien hebben. En daar wordt naar gezocht in allerlei experimenten.”

PU: “Maar u denkt dat ze voor niks aan het zoeken zijn.”

EV: “Nee, die zullen dat als mijn theorie juist is niet vinden. Daar ben ik dus ook van overtuigd.”

PU: “Zo zit het dus. Nou ja, zo zit het dus. Het is natuurlijk verschrikkelijk ingewikkeld. De meesten van ons zullen het nooit helemaal begrijpen. Wat wel belangrijk is, is dat dit iets totaal nieuws is. En als dit klopt, dan verandert dat ons beeld van het universum.”

Ja, het is zo ingewikkeld dat we überhaupt geen poging doen om het goed uit te leggen. Vanzelfsprekend maakte het NOS-item de tongen los op Twitter.

Het is niet voor het eerst dat het NOS Journaal er niet in slaagt om wetenschapsnieuws helder uit te leggen. In februari maakte de NOS een potje van het journaalitem over de ontdekking van zwaartekrachtsgolven, zoals Maarten Keulemans destijds opmerkte.

Kern van zijn kritiek: de inhoudelijke uitleg over de ontdekking ontbreekt, wel wordt er ingegaan op de randzaken – dat wetenschappers blij zijn en dat het dagelijks leven er niet meteen door verandert.

Opmerkelijk is dat het Jeugdjournaal en de NOS-website er wel in slaagden zwaartekrachtsgolven helder uit te leggen, net als RTL Nieuws.

Ook nu zijn de berichten op NOS.nl en NOS op 3 een stuk vollediger dan het item in het achtuurjournaal. Misschien dat het toch eens tijd wordt dat de NOS wetenschapsredacteuren in dienst neemt, zodat die een hoogleraar als Erik Verlinde kunnen bevragen.

Na meer dan 6 jaar ben ik gestopt met mijn totaal onzinnige verslaving: overal inchecken

foursquare-swarm

Bijna drie maanden geleden ben ik gestopt met mijn verslaving. Plotseling. Cold turkey.

Ik hoefde daarvoor niet weken in een kliniek door te brengen of in een praatgroep mijn ziel bloot te leggen. Het was zo simpel als een stuk software van mijn smartphone halen. “Wil je deze app verwijderen?” Ja!

De verslaving? Foursquare. Of zoals het tegenwoordig heet: Swarm. Doel van de app is om op plekken in te checken. Een station, een kroeg, een museum. Doe je dat het vaakst van alle gebruikers, dan word je de ‘burgemeester’ van die stek.

Ik deel voor het eerst waar ik ben op 27 april 2010 om 10.32 uur. Locatie: de Universiteitsbibliotheek in Groningen. Toch even laten weten dat ik aan het studeren ben.

Het inchecken verandert al snel in een obsessie. In het begin doe ik het nog zo onopvallend mogelijk, als vrienden naar het toilet gaan, kleding passen of een telefoontje aannemen. Later komt de smartphone meteen op tafel als ik in een restaurant zit.

Ik heb wel een regel: ik moet voet aan de grond hebben gezet op een plek. Met een bus of trein door een dorp rijden telt niet. Dan ben ik er niet echt geweest. Maar een blokje omlopen is geoorloofd om ergens in te checken en uiteindelijk de ‘mayor’ te worden.

In de beginjaren van Foursquare, dat net als Twitter doorbrak op hipsterfestival SXSW, is dat een virtuele eer onder de spaarzame nerds die de app ook hebben. Ik word de burgemeester van meerdere straten en pleinen in Nederland, van de supermarkt om de hoek, van de tandartsenpraktijk, een B&B in Ierland en een klooster in Bretagne. In sommige kroegen krijg je als ‘mayor’ korting, al heb ik dat zelf nooit meegemaakt.

In 2014, als het bedrijf van het inchecken een aparte app maakt, verandert Foursquare in een spel. Voor elke checkin krijg je munten. Daarvan kun je stickers kopen, die je bij een checkin inzet om bij bepaalde locaties het aantal gouden coins te vertwee- of verdriedubbelen. Een vliegwieleffect: hoe vaker je incheckt, hoe sneller je de felbegeerde stickers kunt gebruiken om je munttotaal te verveelvoudigen.

En dat betekent dat je hoger op de ranglijst met vrienden komt die de app ook gebruiken. Verzamel je in een week tijd de meeste munten, dan krijg je als nummer één bonusmunten.

Ik raak verslingerd. Overal waar ik ben, check ik in. En ik pas mijn gedrag aan. Deze week nog niet in een park geweest? Toch maar omfietsen om die munten mee te pakken – en de park-sticker te gebruiken om dat aantal te verdriedubbelen.

Op het laatst plaats ik zelfs een foto bij elke checkin, hoe korrelig, donker en wazig die ook is. Want een foto betekent 5 extra munten. Daar heeft Foursquare, dat tegenwoordig als flitsende reisgids furore wil maken, niks aan.

Op 31 juli 2016 heb ik er genoeg van. Zelfs tijdens een ontspannen wandelvakantie van twee weken in Ierland voel ik de behoefte om mijn locatie te delen. Aan het strand, in een grot, boven op een berg. Ik ben geobsedeerd bezig met mijn telefoon en ik heb het door.

Als ik terug ben in Amsterdam, maak ik nog een laatste ronde. Ik loop door de buurt en check in bij elke straat, plein, brug of park dat ik tegenkom. Ik bereik mijn hoogste score ooit: 1024 munten in een week. Daarna gooi ik de app van mijn telefoon. Stoppen op je hoogtepunt.

De statistieken van meer dan zes jaar vrijwillig je locatie registreren zijn indrukwekkend: 7525 checkins op 1497 verschillende plekken. Ik checkte 1633 keer thuis in, 1197 keer bij stations, 1053 keer op kantoor, 710 keer bij supermarkten en 298 keer bij cafés.

En daar blijft het bij. Ik ben nu drie maanden Foursquare-vrij. Soms heb ik nog de reflex dat ik binnenloop bij een bijzonder museum of restaurant en denk: hier moet ik inchecken, dit moet ik vastleggen. Maar ik doe het niet. Want waarom zou ik? Uiteindelijk heb ik in al die jaren nooit een nuttige toepassing van mijn checkins kunnen ontdekken.

Nooit meer een energierekening: dit houten huis in Limburg is geheel zelfvoorzienend

sustainer-homes-1

De Nederlandse startup Sustainer Homes bouwt zelfvoorzienende woningen van houten modules. Het eerste exemplaar werd zaterdag gepresenteerd in het Limburgse Melderslo. “Wij zijn de hele bouwsector op de kop aan het zetten.”

Gert van Vugt (27) kijkt vanuit een plastic tuinstoel tevreden naar de duurzame woning die zijn team heeft neergezet in het Limburgse Melderslo. Het rossige hout glimt in de felle middagzon. Om de warmte buiten te houden zijn de witte gordijnen achter de negen ramen dicht. Binnen blaast een mobiele airco.

Het is de dag van de presentatie. De dag dat het bijna twee jaar oude bedrijfSustainer Homes zijn eerste modulaire woning oplevert die volledig in zijn eigen energiebehoefte voorziet. Een uur voordat de ruim driehonderd gasten komen, verruilt Van Vugt zijn korte broek voor een zwarte pantalon, wit overhemd en nette schoenen. Een CEO moet presentabel zijn, ook op een bloedhete zomerdag.

Tiny House Movement

Permanent wonen in een klein huis is een beweging uit de VS, waar er na de crisis behoefte ontstond aan goedkopere huisvesting. Op trailers bouwden pioniers voor enkele tienduizenden dollars een eigen woning van 10 tot 50 vierkante meter. Het past in de filosofie van eenvoudiger leven: meer vrijheid, minder spullen en minder belasting voor het milieu.

Ook in Nederland wint de zogeheten ‘Tiny House Movement’ langzaam aan terrein. De gemeentes Alkmaar en Almere doen al proeven met de mobiele mini-huisjes, die vaak zonder hypotheek te financieren zijn. Bouwbedrijf Heijmans ontwikkelde de verplaatsbare Heijmans OneWikkelhouse ontwierp een huis van golfkarton en Mill Home bouwt kleine huisjes in diverse formaten.

Het is een trend waar Sustainer Homes op meelift, al zijn hun woningen volgens de strikte definitie geen ‘tiny house’. “Ons doel was om een woning te ontwerpen die tien keer zo duurzaam is als een normaal huis”, vertelt Van Vugt. Dat is gelukt. “Wij zijn de hele bouwsector op de kop aan het zetten.”

Lees verder op Z24.nl.

Smartphone van 42 euro uit China: hoe goed is-ie?

blackview-a8

Een bruikbare smartphone hoeft tegenwoordig niet meer honderden euro’s te kosten. In China zijn ze te koop voor enkele tientjes, zoals de Blackview A8. Een aantrekkelijke prijs, maar daarvoor moet je zeker geen iPhone-killer verwachten.

Via de webshop AliExpress ga ik op zoek naar nieuwe smartphone. Ik heb enkele eisen: de smartphone moet een HD-scherm hebben, minder dan 50 euro kosten en een enigszins recente versie van Android draaien. Ik kom uit op de Blackview A8 met een prijskaartje van 42,24 euro. Verzenden naar Nederland is gratis.

Op papier zijn de specificaties heel behoorlijk, zeker voor de prijs. Het scherm van 5 inch heeft 1280 bij 720 pixels, binnenin zit een quadcore Mediatek-processor van 1,3 GHz, 1 GB aan werkgeheugen en 8 GB aan opslag. Het geheugen is bovendien uit te breiden van een sd-kaart van 32 GB. Dat alles draait op Android 5.1, de versie die eind 2014 op de markt kwam.

De camera aan de achterkant heeft 8,0 megapixels, die aan de voorzijde 2,0 megapixels. De accu van 2050 mAh gaat volgens de fabrikant zes dagen (!) mee bij normaal gebruik.

Een betrouwbare buddy is de Blackview A8 echter niet, kom ik achter als ik de telefoon ga gebruiken. Met name het scherm levert de nodige frustraties op. Om de drie zinnen moet ik een spelfout corrigeren, omdat de telefoon mijn aanraking niet goed registreert.

En zo zijn er nog meer dingen die net niet lekker werken. Goedkoop is duurkoop, blijkt maar weer eens. Lees mijn volledige recensie op Z24.nl.

Man achter supermarktdisco wil Nederland nu aan de online matrassen krijgen

matt-matras

De Amsterdamse ondernemer Joep Verbunt bedacht de supermarktdisco, een tomatengevecht op de Dam en de bubbelbadbioscoop. Nu wil hij Nederlanders aan de online matras krijgen. “Ik probeer de bullshit uit de beddenindustrie te halen.”

Opvallende, eenmalige evenementen die veel media-aandacht opleveren. Ondernemer Joep Verbunt wist de afgelopen jaren veelvuldig de publiciteit te halen met zijn creatief bureau Shoreditch Agency.

Zo organiseerde hij een tomatengevecht op de Dam met overtollige tomaten die Nederlandse telers door de Russische boycot niet kwijt konden. Ook de bubbelbadbioscoop en de discosupermarkt komen uit de koker van de 30-jarige marketeer.

Nu stort hij zich op een nieuw avontuur: een online winkel voor matrassen. Matt Sleeps verkoopt één soort matras in zes verschillende maten. Voor een exemplaar van 90 bij 200 centimeter ben je 450 euro kwijt, eentje van 160 centimeter breed kost 750 euro.

Bezorgen is gratis en in de grote steden heb je nog dezelfde dag het 25 centimeter dikke matras in huis. Gecomprimeerd, in een kartonnen doos. Dan begint de proefperiode van 100 dagen. Bevalt het matras niet, dan komt het bedrijf ‘m kosteloos weer ophalen en krijg je het aankoopbedrag terug.

Lees verder op Z24.nl.

BlaBlaCar: Europa’s gigant van de deeleconomie komt uit Frankrijk

Nicolas Brusson. Foto Web Summit, Flickr (CC BY 2.0)
Nicolas Brusson. Foto Web Summit, Flickr (CC BY 2.0)

De grootste carpooldienst ter wereld komt uit Frankrijk. Via BlaBlaCar rijden elke maand zo’n 4 miljoen passagiers met iemand anders mee. De ambities van het Parijse bedrijf reiken ver. Zo wil BlaBlaCar in de toekomst ook pakketjes bezorgen.

In de hippe wereld van de deeleconomie lopen, zoals vaker, de Amerikanen voorop. Denk aan woningverhuursite Airbnb en taxidienst Uber, beide met waarderingen van tientallen miljarden dollars.

Maar Europa heeft ook een succesnummer in huis: het Franse BlaBlaCar trad vorig jaar toe tot een select groepje unicorns, niet-beursgenoteerde bedrijven met een waardering van meer dan 1 miljard dollar. Ook namen de Fransen de grote concurrent uit Duitsland over: Mitfahrgelegenheit, internationaal bekend als Carpooling.com.

Het concept van het Parijse internetbedrijf is eenvoudig: een sociaal forum voor autoritjes tussen steden. Meerijden met iemand die van Amsterdam naar Brussel gaat? Dat kan voor 10 tot 20 euro, zo tonen aanbiedingen op de Nederlandse site van BlaBlaCar. Betalen kan contant of vooraf online.

Daarmee is de carpooldienst een stuk goedkoper dan een enkeltje met de trein, inclusief 40 procent korting in Nederland. Daar betaal je volgens de opgave van de NS meer dan 30 euro voor. En de intercity doet er ook nog eens langer over.

Het tien jaar oude BlaBlaCar heeft inmiddels meer dan 30 miljoen leden en is beschikbaar in 22 landen, waaronder India, Mexico en Brazilië. Ik sprak met Nicolas Brusson, mede-oprichter en operationeel directeur van BlaBlaCar, in het nieuwe kantoor dat het bedrijf onlangs opende in Amsterdam. Je kunt het interview lezen op Z24.nl.

Krijg je hersenkanker van mobiel bellen? Nee, zeggen deze wetenschappers

Foto Marjan Lazarevski, Flickr
Foto Marjan Lazarevski, Flickr

Heb je een verhoogd risico op een hersentumor als je vaak belt met een mobiele telefoon? Australische wetenschappers namen de proef op de som.

De eventuele gezondheidseffecten van de straling van mobiele telefoons zijn al jaren onderwerp van gesprek. Tv-programma Zembla wijdde er vier jaar geleden een tendentieuze uitzending aan. Volgens het documentaireprogramma zou de straling gevaarlijk zijn voor mensen. De Nederlandse regering moet kinderen beschermen door bijvoorbeeld mobiel bellen op scholen aan banden moeten leggen, zoals het geval is inFrankrijk en België, was de boodschap.

De angst bestaat dat mobiel bellen hersentumoren veroorzaakt. Een ingrijpende bewering, mocht het waar zijn. We dragen immers bijna allemaal zo’n apparaat bij ons. Daarom wordt er al jaren veel wetenschappelijk onderzoek gedaan naar de mogelijk schadelijke effecten van mobiele telefoons.

Dat je kanker krijgt van mobiel bellen is nog nooit stelselmatig aangetoond. Toch blijft de angst bestaan bij sommige mensen.

Verband tussen bellen en hersentumor

Australische wetenschappers wilden de claim dat er een verband bestaat tussen mobiel bellen en kanker weleens testen. Ze onderzochtende diagnoses van 19.858 mannen en 14.222 vrouwen met een hersentumor in Australië tussen 1982 en 2012. Dat legden ze naast het toenemende gebruik van mobiele telefoons. De resultaten werden deze week gepubliceerd.

Wat blijkt? In Australië is mobiel bellen gestegen van 0 procent in 1987 naar 94 procent in 2014. Het aantal gevallen van hersenkanker steeg in die periode bij vrouwen helemaal niet. Bij mannen was er wel een kleine stijging, maar zo miniem dat een verband niet aan te tonen valt.

Alleen bij ouderen tussen de 74 en 80 jaar oud nam het aantal hersentumoren toe, maar de wetenschappers vermoeden dat dat komt omdat we kanker sneller op kunnen sporen. Bovendien steeg het aantal gevallen van hersenkanker in die leeftijdsgroep al voor 1982, toen er nog geen mobiele telefoons waren.

Kleine kans op hersentumor

Ook uit eerdere wetenschappelijke studies in andere landen blijkt geen verband tussen mobiel gebruik en hersenkanker. Niet in Denemarken tussen 1990 en 2007, Niet in Engeland tussen 1998 en 2007, niet in heel Europatussen 1995 en 2002, en in Japan steeg het aantal gevallen tussen 1974 en 1987 en daalde het vervolgens tot 2004.

Kanker in het centrale zenuwstelsel is hoe dan ook erg zeldzaam. In 2015 waren er in Nederland  1.248 gevallen. Als je dat corrigeert voor de grootte en samenstelling van de bevolking, is de kans dat je zo’n tumor krijgt ongeveer één op zestienduizend, hetzelfde als vijfentwintig jaar geleden.

Als er wereldwijd meer gevallen van hersenkanker zijn, dan zal dat voornamelijk komen doordat er meer mensen op de aardbol rondlopen, niet doordat we meer zijn gaan bellen.

Effecten op lange termijn

Het zou kunnen dat er kleinere effecten zijn die zich pas op de hele lange termijn openbaren. Zo zou de straling van mobiele telefoons volgensdiverse studies de aanmaak van eiwitten verstoren. Maar al die proeven zijn gedaan met losse cellen in een bakje, de vraag is of het effect ook optreedt in het menselijk hoofd.

Als bellen over een periode van veertig jaar of meer schadelijk is voor het menselijk lichaam, dan weten we dat nog niet. Mobiele telefoons zijn er immers nog niet zo lang. Dat moeten studies, waarbij mensen decennialang gevolgd worden, in de toekomst uitwijzen.

Bijna alle signalen wijzen er tot nu toe op dat er geen verband is tussen mobiel bellen en hersenkanker. En als straling van mobieltjes schadelijk is, dan is het effect waarschijnlijk zeer klein. Dat betekent niet dat bellen ongevaarlijk is. Telefoneren achter het stuur leidt af en vergroot de kans op een verkeersongeluk. Ook als je handsfree belt.